Turkiyada xodim izlayotgan kompaniya uchun xorijdan nomzod topishning asosiy maqsadi imkon qadar ko‘p odamga yetib borish emas. Muhimi — korxonaning real ehtiyojiga mos xodimni topishdir.
O‘zbekiston va Markaziy Osiyodan nomzodlarni tanlashda faqat kasb nomiga qarash yetarli emas. Nomzodning tajribasi, ish vazifalarini tushunishi, muloqot qobiliyati, mehnat sharoitlariga mosligi va Turkiyada ishlash haqidagi kutishlari ham baholanishi kerak.
ElemanUz Turkiyada xodim izlayotgan ish beruvchilar va Turkiyada ishlashni istagan nomzodlar o‘rtasidagi ushbu moslashuv jarayonini yanada tartibli qilishga yordam beradi.
Ish beruvchi nimadan boshlashi kerak?
Qisqa javob: nomzod izlashdan emas, lavozimni aniqlashdan.
Ish beruvchi avval qanday xodim kerakligini belgilashi lozim.
Lavozim, xodimlar soni, vazifalar, tajriba, til talabi, ish shahri, smena, maosh, turar joy, transport va ish boshlash sanasi imkon qadar oldindan aniqlanishi kerak.
Masalan:
“15 ishlab chiqarish xodimi kerak”
deyish o‘rniga:
“Turkiyadagi ishlab chiqarish korxonamiz uchun smenali ishlay oladigan, ishlab chiqarish tajribasi afzal bo‘lgan 15 nafar xodim kerak”
deyish ancha aniq nomzod tanlash imkonini beradi.
Nomzodni qanday baholash kerak?
Xalqaro ishga qabul qilishda to‘rtta asosiy moslik muhim:
Kasbiy moslik: Nomzod ishni bajara oladimi?
Muloqot mosligi: Ish uchun zarur ko‘rsatmalarni tushuna oladimi?
Mehnat sharoitlariga moslik: Shahar, smena va vazifalarni biladimi va qabul qiladimi?
Kutishlarning mosligi: Maosh, turar joy va ish sharoitlari haqidagi kutishlari ish beruvchining taklifiga mos keladimi?
Faqat CV asosida qaror qabul qilish o‘rniga ushbu jihatlarni suhbat orqali tekshirish foydaliroq.
CVdagi lavozim nomining o‘zi yetarli emas
Ikki nomzod CVsida bir xil kasb ko‘rsatilgan bo‘lsa ham, ularning tajribasi butunlay boshqacha bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun nomzoddan:
“Bu ishni necha yil bajargansiz?”
“Kunlik vazifalaringiz qanday edi?”
“Qaysi asbob-uskunalardan foydalangansiz?”
“Oldingi ish joyingizda nimalarga javobgar edingiz?”
kabi savollarni so‘rash foydali.
Maqsad nomzodning CVda yozilgan tajribasi real vazifaga mos kelishini tushunishdir.
Til talabi qanday belgilanadi?
Har bir ish uchun mukammal turk tili shart bo‘lmasligi mumkin.
Tilga bo‘lgan ehtiyoj lavozimga qarab belgilanadi. Mijozlar bilan muntazam ishlaydigan xodim bilan ishlab chiqarish liniyasida aniq vazifani bajaradigan xodimning aloqa talabi bir xil emas.
Muhim savol:
Nomzod o‘z ishini xavfsiz va to‘g‘ri bajarish uchun zarur bo‘lgan muloqotni amalga oshira oladimi?
Shuning uchun suhbat davomida real til darajasini aniqlash foydalidir.
Video suhbatdan foydalaning
Nomzod O‘zbekistonda yoki boshqa davlatda bo‘lsa, video suhbat dastlabki baholash uchun foydali vosita bo‘lishi mumkin.
Faqat CVdagi ma’lumotlarni takrorlash o‘rniga nomzoddan avvalgi ishlarini o‘z so‘zlari bilan tushuntirishini so‘rash mumkin.
Masalan:
“Avvalgi ish joyingizdagi oddiy ish kunini tushuntiring.”
“Qaysi vazifani eng yaxshi bajarasiz?”
“Qaysi texnika yoki uskunalardan foydalana olasiz?”
“Navbatchilik asosida ishlaganmisiz?”
Bu savollar haqiqiy tajribani yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
Ish sharoitlarini oldindan tushuntiring
Maosh, ish vaqti, smena, lavozim, turar joy, ovqat va transport kabi asosiy shartlar nomzod Turkiyaga kelishidan oldin imkon qadar aniq bo‘lishi kerak.
Xalqaro Mehnat Tashkilotining adolatli ishga qabul qilish tamoyillari milliy va xalqaro ishga qabul qilish jarayonlarini qamrab oladi. IOMning IRIS standarti esa migrant xodimlarni ishga qabul qilishda adolatli va etik yondashuv uchun xalqaro tamoyillarni belgilaydi.
Nomzod Turkiyaga kelganidan keyin butunlay boshqacha ish sharoitlariga duch kelmasligi kerak.
Nomzod ish topish uchun pul to‘lashi kerakmi?
ILO tamoyiliga ko‘ra, ishchilar va ish izlovchilarni ishga qabul qilish uchun to‘lovlar yoki ular bilan bog‘liq xarajatlar bevosita yoki bilvosita ularning zimmasiga yuklanmasligi kerak. IOM IRIS tizimi ham ishga qabul qilish xarajatlarini migrant xodim zimmasiga yuklamaslikka asoslangan “Employer Pays Principle”ni qo‘llab-quvvatlaydi.
Etik xalqaro ishga qabul qilishda:
“Ish olish uchun pul to‘la”
yondashuvi odatiy hol sifatida qabul qilinmasligi kerak.
Ish beruvchi ham shaffof bo‘lishi kerak
Nomzoddan batafsil ma’lumot so‘ralayotgan bo‘lsa, ish beruvchi ham nomzodga aniq ma’lumot berishi lozim.
Nomzod quyidagilarni bilishi kerak:
qaysi kompaniyada ishlashi; aniq vazifasi; ish shahri; ish va smena vaqti; maoshi; turar joy sharoitlari; ovqat va transport imkoniyatlari; ish boshlash jarayoni.
ILO adolatli ishga qabul qilish tizimi migrant ishchilarni noto‘g‘ri yoki zararli ishga qabul qilish amaliyotlaridan himoya qilishni ham maqsad qiladi.
Rasmiy ishga qabul jarayonini unutmang
Nomzod tanlangandan keyin Turkiyada qonuniy ishlash uchun zarur bo‘lgan rasmiy jarayonlar alohida bajarilishi kerak.
Turkiyadagi xorijiy fuqarolar uchun ishlash ruxsati arizalari Mehnat va ijtimoiy ta’minot vazirligining e-İzin tizimi orqali amalga oshiriladi.
ElemanUz ish beruvchi va nomzodni bir-biriga moslashtirishga yordam beradi; ishlash ruxsatini baholash va berish tegishli davlat organlarining vakolatidir.
ElemanUz orqali jarayon
Ish beruvchi uchun:
Xodim ehtiyojini aniqlash → Xodim talabi yaratish → Shartlarni ko‘rsatish → Mos nomzodlarni baholash → Suhbat → Shartlarni kelishish → Rasmiy ishga qabul
Nomzod uchun:
CV yaratish → Tajribasini ko‘rsatish → Mos ishlarni baholash → Ish beruvchi bilan suhbat → Shartlarni tushunish → Rasmiy jarayonlarni bajarish
Maqsad eng ko‘p ariza emas, eng to‘g‘ri moslashuvdir.
Ko‘p so‘raladigan savollar O‘zbekistondan xodimni qanday topish mumkin?
Avval lavozim, talab qilinadigan malaka va mehnat sharoitlarini aniq belgilang. Shundan keyin ushbu mezonlarga mos nomzodlarni CV, suhbat va kerak bo‘lsa amaliy malaka tekshiruvi orqali baholang.
Yaxshi CV to‘g‘ri nomzod deganimi?
Yo‘q. CV dastlabki saralash vositasidir. Haqiqiy tajriba, muloqot, kasbiy ko‘nikmalar va mehnat sharoitlariga moslik alohida baholanishi kerak.
Ish sharoitlari qachon tushuntirilishi kerak?
Imkon qadar erta. Nomzod Turkiyaga kelishidan oldin maosh, vazifa, ish vaqti, smena va turar joy kabi asosiy shartlarni bilishi kerak.
ElemanUz ishlash ruxsatini beradimi?
Yo‘q. ElemanUz nomzod va ish beruvchi o‘rtasidagi moslashuvni osonlashtiradi. Ishlash ruxsatlari tegishli Turkiya davlat organlari tomonidan ko‘rib chiqiladi.
Xulosa
O‘zbekiston va Markaziy Osiyodan xodim yollashda muvaffaqiyatning asosiy mezoni ko‘p nomzod topish emas, to‘g‘ri nomzodni to‘g‘ri ish bilan bog‘lashdir.
Aniq lavozim, real malaka tekshiruvi, shaffof mehnat shartlari va qonuniy ishga qabul jarayoni xalqaro ishga qabul qilishning mustahkam asosini yaratadi.
ElemanUz orqali xodim talabingizni yaratib, Turkiyada ishlashni istayotgan mos nomzodlar bilan bog‘lanish jarayonini boshlashingiz mumkin.